Assabikoon กลุ่มชนแนวหน้า

Just another WordPress.com weblog

ความรู้เกี่ยวกับหะดีษ(5) สิงหาคม 4, 2009

  • จำแนกตามลักษณะของการนำมาใช้มาเป็นหลักฐานอ้างอิง (3)

    โดย อ.อันวา สะอุ


    หะดีษที่นำมาเป็นหลักฐานไม่ได้ มีอยู่ 2 ประเภทด้วยกัน คือ

    1)      หะดีษฎออีฟ   حديث ضعيف  (หะดีษอ่อน)

    2)      หะดีษเมาฎั๊วะ   حديث موضوع (หะดีษที่ถูกอุปโลกน์ขึ้นมา)

    หะดีษฎออีฟ حديث ضعيف

    คือทุกๆหะดีษที่ขาดเงื่อนไขหรือคุณสมบัติของหะดีษหะซัน(ซึ่งรวมถึงคุณสมบัติของหะดีษศอหี้หฺด้วย)

    องค์ประกอบที่ทำให้เป็นหะดีษฎออีฟ มีอยู่ 2 ประการ คือ

    1)    ผู้รายงานหะดีษนั้นถูกวิจารณ์ด้านความจำ หรือความประพฤติ

    2)    การขาดตอนหรือการตกหล่นของสายรายงาน

    ระดับของหะดีษฎออีฟ

    หะดีษฎออีฟมีหลายระดับทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อบกพร่องมากหรือน้อย

    เช่น  ฎออีฟ   ضعيف(อ่อนธรรมดา) , ฏออีฟ ญิดดั๊น   ضعيف جدا (อ่อนมาก) , อัลวาฮี   الواهي (อ่อน) อัลมุงกัรฺ  المنكر (ถูกปฏิเสธิ)

    ตัวอย่างหะดีษ ฎออีฟ

    حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ قَالَا حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ هَارُونَ أَبِي مُحَمَّدٍ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ قَلْبًا وَقَلْبُ الْقُرْآنِ يس وَمَنْ قَرَأَ يس كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِقِرَاءَتِهَا قِرَاءَةَ الْقُرْآنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ

    أخرجه الترمذي رقم الحديث2812  / كتاب فضائل القرآن  /باب ماجاء في فضل يس

    ความหมายหะดีษ

    “แท้จริงทุกสิ่งทุกอย่างมีหัวใจ ส่วนหัวใจของอัลกุรอานก็คือสูเราะฮฺยาสีน ผู้ใดอ่านสูเราะฮฺยาสีน อัลลอฮฺจะทรงตอบแทนผลบุญแก่เขาเท่ากับการอ่านอัลกุรอาน(จบเล่ม)สิบครั้ง”

    บันทึกโดยอัตติรมิซีย์ หมายเลขหะดีษ:2812 กิตาบ:ฟาเฎาะอิลุ้ล กุรอาน เรื่อง: ความประเสริฐของสูเราะฮฺยาสีน

    หะดีษนี้เป็นหะดีษฎออีฟเพราะในสายรายงานมี ฮารูน อบูมุหัมมัด   هَارُونَ أَبِي مُحَمَّدٍ ซึ่งนักวิจารณ์หะดีษระบุว่าเขานั้นมัญฮูล (ไม่เป็นที่รู้จัก )

    หุก่มรายงานหะดีษฎออีฟ

    อนุญาตให้รายงาน หะดีษฎออีฟ(อ่อนธรรมดา) ได้โดยมีเงื่อนไข 2 อย่าง

    1)    ต้องไม่เกี่ยวกับเรื่องหลักการเชื่อถือ (อะกีดะฮฺ) เช่น หะดีษเกี่ยวกับคุณลักษณะของอัลลอฮฺ

    2)    ไม่เกี่ยวกับการกำหนดบทบัญญัติว่าเป็นสิ่งที่หะล้าลหรือหะรอม

    ดังนั้นหะดีษเกี่ยวกับคุณค่าของอามั้ล เรื่องเล่าต่างๆ หรือหะดีษที่กระตุ้นให้ทำความดี เป็นต้น สามารถรายงานได้ถึงแม้ว่าจะเป็นหะดีษฎออีฟ แต่ต้องกล่าวสายรายงาน(อิสน๊าด)และระบุสถานภาพของหะดีษด้วย ทั้งนี้เพื่อไม่ให้ผู้ที่ฟังเข้าใจผิดว่านั้นคือหะดีษศอหี้หฺ

    ในตำราหะดีษของอิมามหลายท่าน เช่น อิบนุมาญะฮฺ อะบูดาวูด ฯลฯ เราพบว่ามีหะดีษที่ฎออีฟปรากฏอยู่ แต่ไม่ใช่ว่าเขาเหล่านั้นปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟ ทั้งนี้การที่เขาเหล่านั้นบันทึกหะดีษฎออีฟก็เพื่อการไตร่ตรองและพิจารณาว่าหะดีษนั้นมีสายรายงานอื่นมาสนับสนุนหรือไม่ เผื่อว่าหะดีษนั้นจะได้ยกฐานะจากฎออีฟเป็นหะดีษหะสัน ลิฆอยริฮฺ

    ส่วน หะดีษฎออีฟญิดดั (อ่อนมากๆ) ไม่อนุญาตให้รายงานโดยเด็ดขาด นอกจากจะชี้แจงถึงสถานภาพและผลเสีย ของหะดีษนั้นด้วย ถ้าหากรายงานหะดีษประเภทนี้โดยมิได้ระบุถึงสถานภาพอย่างละเอียดแล้ว  ผู้รายงานหะดีษนั้นอาจถึงขั้นกล่าวเท็จต่อท่านนบี(ศ็อลลัลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม)ได้

    ส่วน สำนวนในการรายงานหะดีษฎออีฟ ผู้รายงานไม่ควรใช้สำนวนฟันธงว่าหะดีษนั้นมาจากท่านรอซูล(ศ็อลลัลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม) เช่นกล่าวว่า “ท่านรอซูล(ศ็อลลัลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม)ได้กล่าวว่า…………………” แต่ควรกล่าวว่า “มีรายงานจากท่านรอซูล(ศ็อลลัลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม)ว่า……..”

    หุก่มปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟ

    การปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟนั้นบรรดาปราชญ์มีทัศนะแตกต่างกัน ซึ่งแบ่งเป็น 3 ทัศนะดังนี้

    1)    ไม่อนุญาตให้ปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟ ไม่ว่าจะเป็นหะดีษที่เกี่ยวข้องกับคุณค่าของอะมั้ล หรือหะดีษเกี่ยวกับเรื่องเล่าต่างๆ เป็นทัศนะของ ยะหฺยา บินมะอีน อิมามอัลบุคอรีย์ อิมามมุสลิม อิบนุลหัซมฺ อิบนุลอะเราะบีย์ อิบนุลมุลั๊กกิน ฯลฯ ทัศนะนี้ใกล้เคียงความถูกต้องมากที่สุด

    2)    อนุญาตปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟเมื่อในปัญหานั้นไม่มีตัวบทหลักฐานจากอัลกุรอานและหะดีษที่ศอหี้หฺเลย เป็นทัศนะของอิมามอะหฺมัด และอบูดาวูด ทั้งนี้เพราะพวกเขาเห็นว่าหะดีษที่ฎออีฟ ดีกว่าการกียาส قياس  (การเทียบเคียงปัญหาที่ไม่มีหลักฐานกับปัญหาที่มีหลักฐาน) อันที่จริงหะดีษฎออีฟตามทัศนะของอิมามอะหฺมัดนั้นมิใช่หะดีษฎออีฟที่รุนแรงนำมาเป็นหลักฐานไม่ได้ แต่เป็นฎออีฟที่มีส่วนความเป็นศอหี้หฺแฝงอยู่ เพราะว่าปราชญ์ยุคก่อนไม่ได้จำแนกหะดีษเป็นศอหีหฺ-หะสัน-ฎออีฟ เช่นยุคหลังแต่จะจำแนกหะดีษเป็น 2 ประเภทเท่านั้นคือ ศอหี้หฺกับฎออีฟ อาจเป็นไปได้ว่าหะดีษฎออีฟที่อิหมามอะหฺมัดหมายถึงคือ หะดีษหะสัน ลิฆอยริฮฺ นั้นเอง

    3)     อนุญาตนำหะดีษฎออีฟที่เกี่ยวข้องกับคุณค่าของอะมั้ลมาปฏิบัติตามได้ โดยมีเงื่อนไขดังนี้

    • ต้องเป็นหะดีษที่ไม่อ่อนมาก (ضعيف جدا)
    • ต้องอยู่ภายใต้หลักการทั่วไปที่ได้รับการปฏิบัติ
    • ต้องไม่ยึดมั่นว่าหะดีษนั้นมาจากท่านรอซูลอย่างแน่นอน

    เป็นทัศนะของ ญุมฮูรฺ(ปราชญ์ส่วนใหญ่)

    สรุป ทางที่ดีควรหลีกเลี่ยงการปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟ ทั้งนี้หะดีษที่ศอหี้หฺนั้นมีเพียงพอที่เราจะปฎิบัติตามศาสนบัญญัติ การยึดถือหะดีษศอหี้หฺนั้นทำให้จิตใจของเรามั่นใจมากกว่ายึดถือกับหะดีษฎออีฟ

    ส่วนเงื่อนไขที่นักปราชญ์บางท่านได้กำหนดในการปฏิบัติตามหะดีษฎออีฟนั้นเป็นเพียงทฤษฎีเท่านั้น แต่ในทางปฏิบัติจริงน้อยคนที่จะทำตามเงื่อนไขเหล่านั้น เนื่องจากผู้คนทั่วไปนั้นไม่มีความสามารถพอในการที่จะพิจารณาว่าหะดีษไหนเป็นหะดีษฎออีฟธรรมดาและหะดีษไหนเป็นหะดีษฎออีฟมากๆ

    ตำรารวบรวมหะดีษฎออีฟ

    ตำราที่รวบรวมหะดีษฎออีฟมีอยู่หลายเล่ม ดังเช่นตำราดังต่อไปนี้

    1)    กิตาบุ้ลมะรอสิล ของอะบูดาวูดكتاب المراسيل لأبي داود

    2)    กิตาบุ้ลอิลั้ล ของดารฺกอฏนีย์كتاب العلل للدار قطني

    3)    สิลสิละตุ้ล อะหาดีษุฎ ฎออีฟะฮฺ ของอัลอัลบานีย์ سلسلة الأحاديث الضعيفة للألباني เป็นต้น

    4)

    ตำรารวบรวมประวัติผู้รายงานที่ถูกระบุว่าฎออีฟ เช่น ตำราต่อไปนี้

    1)     الضعفاء لابن حبانอัฎฎุอาฟาอ์ โดยอิบนุหิบบาน

    2)     ميزان الإعتدال للذهبيมิซานุ้ล อิอฺติดาล โดยษะฮะบีย์

    3)     الضعفاء والمتروكون للدارقطنيอัฎฎุอาฟาอ์ วัล มัตรูกูน โดย อัด-ดารฺกุฏนีย์

    4)     الكامل في ضعفاء الرجال لابن عديอัลกามิล ฟีล ฎุอาฟาอิรฺ ริญาล โดยอิบนุ อะดีย์

    5)     الضعفاء الكبير للعقيليอัฎฎุอาฟอุ้ล กะบีรฺ โดย อัลอุก็อยลีย์ เป็นต้น

Advertisements
 

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s